Ушэтынхэу тшIыгъэхэм къызэрэгъэлъагъорэмкIэ, нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэ цIэхэу адыгэмэ аусыхэрэмэ нахь чIыпIэшхо ащызыубытырэр арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр арых. Ахэмэ ащыщхэр бэ дэдэ шIагъэ адыгэмэ заусыхэрэр, янахьыбэри адыгацIэу алъытэ хъугъэх. Ахэр адыгабзэм зэрэщагъэфедэхэрэм тылъыплъэн: дин («шIошъыхъуныгъ») зыхэтыхэр: Нурдин,...

Арапыбзэм къыхэкIыгъэ цIэхэр янахьыбэ дэдэмкIэ диным, динлэжьыным афэгъэхьыгъэхэмэ, тыркубзэхэм къатыгъэ цIэхэм ятематикэ нэмыкI. А цIэхэм ямэхьанэ, ягъэпсыкIэ, ятематикэ кIэкIэу тылъыплъэн: 1) хъан-р зыхэтэу гъэпсыгъэ цIыфыцIэхэр: Къэлэхъан, Насыпхъан, Тыркухъан, Минхъан, Сэфырхъан, Шамхъан, Хъангуащ, Хъанфыжь, Гощхъан, нэмыкIыбэхэр;...

Афэ – панцирь. «Фэ» - кожа, т.е. раньше защита была кожаная, затем, название перешло на железную защиту. Афэджанэ – кольчуга. Афэ1элъэ – кольчужные перчатки. Защищали кисти воина, т.к. эфес шашки был без гарды. Бгъэгустелъ – два нагрудных кармана на черкеске, располагающиеся под газырницами. Предназначались для хранения натруски с...

Бэлагъ – зэрыпщафIэ, шхын къызэрыралъхьэ Iэмэпсымэ; и теплъэкIэ пхъампэшхуэщ – пIастэ, мэрамысэ, жэмыкуэ, кхъуейжьапхъэ щащIкIэ иризэIащIэ. Бедакъ – пхъэ пэгун; псы кърахь, ирахъумэ. Бжэмышх – зэрышхэ Iэмэпсымэ; шху, шатэ хуэдэхэр зэрашхыращ – пхъэм, къупщхьэм къыхащIыкIыу щытащ. Гуэгуэн – псы къызэрахь Iэмэпсымэ; быдз зимыIэ...

ШIэныгъэлэжьхэм зэралъытэрэмкIэ, анахь цIыф лъэпкъ анахьыжъхэу дунаим тетхэм адыгэхэр ащыщхэу ары. Ар къыдэлъытагъэу адыгэмэ афаусыгъэ цIэхэм укъякIолIэн зыхъурэм, адыгэцIэ шъыпкъэхэр нахь игъэкIотыгъэу гъэфедагъэ зыщыхъугъэхэр ижърэ лъэхъаным аусыщтыгъэхэ жэрыIуабзэм илъ таурыхъыжъхэр, орэдыжъхэр, пшысэхэр, нэмыкIхэр арых. «Нартхэр»...

АдыгацIэхэм ягущыIэ зэхэтыкIэ-гъэпсыкIэ, ямэхьанэ къыхэхыкIэ нэмыкIырэ бзэ-хэбзэ-зэдэштэгъэ шъуашэхэм атефэу гъэпсыгъэ. А гъэпсыкIэр зэрэшIотэрэзыр Джумалдинэ хигъэунэфыкIызэ етхы: «Лексика адыгских по языку имен обусловлена теми закономерностями в образовании личных имен, которые принято называть ономастическими универсалиями. Они, как...

Адыгэхэр цIыфыцIэхэмкIэ бай. Адыгэмэ аусырэ цIыфыцIэхэр нахьыбэ хъунымкIэ къэкIопIэ шъхьаIэхэр культурнэ-историческэ мэхьанэ зиIэ зэхэхьэ-зэхэкIхэмрэ бзабэ хъурэ Кавказым ономастикэм исистемэхэмрэ арых. Адыгэ антропонимием адырэ цIыф лъэпкъхэм яантропонимие ифэмэ-бжьымэхэр зэриIэр хигъэунэфыкIызэ Дж.Н. КIокIом мырэущтэу етхы: «На...